Geslaagd kennisevent Denk groot, doe klein en duurzaam (video)

Op vrijdag 22 juni jl. sloten De Haagse Hogeschool en Dienst Justitiële Inrichtingen en FM Haaglanden het project Denk groot, doe klein en duurzaam af met een kennisevent. Zo’n 100 medewerkers bedrijfsvoering van het Rijk, hier en daar ook vergezeld van hun opdrachtgevers, namen deel aan deze bruisende middag. Doel van het evenement: kennis over circulariteit en een duurzame bedrijfsvoering delen en vermenigvuldigen. Met een hoofdrol voor de R-ladder. Twee jaar praktijkonderzoek naar circulaire bedrijfsvoering door het Kenniscentrum Mission Zero van de Haagse Hogeschool ging daaraan vooraf.

Onder deze video-sfeerimpressie vind je het inhoudelijke verslag van de bijeenkomst.

Overzicht van de grote hal van de Haagse Hogeschool. Hier werd op 22 juni 2022 het event Denk groot, doe klein en duurzaam gehouden. De dag was drukbezocht. Op de foto is een volle aula te zien.

Net als elke grote organisatie moet de rijksoverheid zorgen dat de rijksambtenaren hun werk kunnen doen. Dat organiseren de medewerkers bedrijfsvoering. Een circulaire bedrijfsvoering is daarbij een speerpunt. Het Rijk moet voor 2030 haar grondstoffengebruik bijvoorbeeld met 50% verminderen. Maar hoe doe je dat, als medewerker in de bedrijfsvoering, of als klant en opdrachtgever? Welke kennis heb je nodig en hoe kun je succesvol ingrijpen om het gebruik van grondstoffen te verminderen? Hoe krijg je iedereen mee? En hoe zorg je dat ze verder kijken dan de welbekende ‘reduce, re-use, recyle’ en ook de andere R-en in de ladder inzetten, zoals Refuse of Rethink? Dit zijn slechts een paar van de vele vragen waarmee het kenniscentrum aan de slag ging. De conclusie na het kennisevent: iedereen kan vandaag nog starten met versnellen om de doelstellingen van het van het Klimaatakkoord (eerder) te bereiken.

'Iedereen kan vandaag nog starten met versnellen om de doelstellingen van het van het Klimaatakkoord (eerder) te bereiken'

Overzicht van de grote hal van de Haagse Hogeschool. Hier werd op 22 juni 2022 het event Denk groot, doe klein en duurzaam gehouden. De dag was drukbezocht. Op de foto is een volle aula te zien.

Bewust waardebehoud

Het uitgangspunt van het onderzoek en het kennisevent was het gebruik van de R-ladder voor waardebehoud van grondstoffen in de keten. Een simpel model, dat met 10 R-en aangeeft op welke manier je ernaar kunt kijken. Maar voor de medewerkers in de bedrijfsvoering en de mensen met wie zij samenwerken, is het soms nog een hoofdbreken. Het weigeren van spullen (de R van refuse) lijkt op papier simpel, maar verloopt in de praktijk stug. Tijdens de opening van het event werd dit in een luchtig rollenspel helder gemaakt. Gespreksleider Rachel Kuijlenberg, programmamanager Circulaire bedrijfsvoering Haagse Hogeschool en een van de initiatiefneemsters van het event, stelde het publiek voor aan een koffiebeker, vertolkt door kunstenaar Marjolijn Zwakman. De koffiebeker ontmoette diverse personages die deel uitmaken van haar productreis (‘product journey’). Zo ging zij in gesprek met de inkoper, de ontwerper, een facility manager, de klant/gebruiker, de schoonmaker en een afvalleverancier, over hoe zij kon transformeren van een wegwerp-koffiebeker naar een product dat haar waarde behoudt. In het gunstigste geval wacht haar aan het einde van de reis recycling tot wc-papier. Maar het terugwinnen van energie bij het verbranden van de koffiebeker (een van de R’en, recover) kan ook het vooruitzicht zijn. Hoopgevend is nieuwe wetgeving in 2024 met het verbod op gebruik van de eenmalige koffiebeker. Conclusie? De rijksoverheid moet integraal aan de slag met managen van duurzaam gebruik van grondstoffen. Gelukkig is het Rijk daar al mee gestart.

R-ladder met strategieën van circulariteit

R-ladder als startpunt voor kennisateliers

Aansluitend op de opening waren er zeven kennisateliers met uiteenlopende vraagstukken voor een circulaire bedrijfsvoering. Het R-ladder-model was daarbij het startpunt. Voor de strategie ‘refuse’ konden deelnemers naar het werkatelier Consumentisme & Ontspulling, geleid door Jacco van Uden, lector Change Management aan De Haagse Hogeschool. Weigeren is niet moeilijk, maar wel noodzakelijk om grondstoffen te verminderen. Daartoe moeten processen binnen de bedrijfsvoering veranderen. Als je met ketenpartners wilt onderzoeken hoe je iets opnieuw kunt bedenken of ontwerpen (‘rethink’ en ‘redesign’), is het belangrijk om te weten hoe de keten in elkaar zit. Dit was het thema van het tweede werkatelier zicht op ketens, geleid door Kim Poldner, lector Circular Business en docent-onderzoeker Jochem Vreeke. Met Hans Topée, veranderleider van de Werkplaatsfabriek, keken deelnemers in het derde werkatelier naar een duurzaam herontwerp van de werkdag op kantoor, maar ook thuis. Als het voor het werk nodig is om naar kantoor te gaan, is de uitdaging om een cateringconcept te bedenken dat zowel circulair is als gezond voor medewerkers.

Frans Joosstens en Olga van Diermen, beide hogeschooldocenten Facility Management, namen de deelnemers mee in de keuzes die gemaakt moeten worden om niet alleen voor waardebehoud van eten en drinken, maar ook voor vitaliteit van mensen te zorgen.

Betekenisvol werk?

Verduurzaming van de bedrijfsvoering brengt vele uitdagingen met zich mee. Gebruikers van gebouwen moeten zelf afval scheiden in het kader van recycling en hergebruik van grondstoffen. Op veel plaatsen zetten managers bedrijfsvoering afvalcoaches in om gebruikers hierbij te ondersteunen. Maar ook voor het afwassen van herbruikbare koffiebekers zetten sommige rijksorganisaties medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt in. Het vijfde werkatelier Duurzaam P&O onder leiding van Jorcho van Vlijmen, onderzoeker naar betekenisvol werken, zocht antwoord op de vraag hoe duurzaam deze oplossingen zijn. En welk loopbaanuitzicht een afvalcoach of een medewerker die de afwas doet, heeft. Het zesde werkatelier was Afval is (g)een verdienmodel, geleid door het duo Hans de Bruijn en Gerard de Bruijn, creatief trainers bij Humanagement. Deelnemers zochten creatieve antwoorden op de vraag hoe afval zijn waarde kan houden. Met als conclusie dat er vele mogelijkheden zijn om te voorkomen dat grondstof afval wordt.

'Het vraagt om ketenbreed samenwerken bij het ontwerp, om samen met (nieuwe) toeleveranciers waarde van grondstoffen te behouden'

Grondstofmanagement

Het laatste werkatelier stond stil bij de vraag hoe bedrijfsvoering grip krijgt op het gebruik van grondstoffen. Rachel Kuijlenburg, programmamanager Circulaire bedrijfsvoering leidde het atelier samen met Mark Mobach, lector Facility management aan de Hanze Hogeschool. Voor duurzaam grondstofmanagement moeten alle schakels van de bedrijfsvoering informatie delen. Zo komen zij tot duurzame oplossingen als eerlijke prijzen (true pricing) en een grondstofpaspoort dat inzicht geeft in de samenstelling en herkomst van producten en toegepaste materialen.

Het vraagt ook om ketenbreed samenwerken bij het ontwerp, om samen met (nieuwe) toeleveranciers waarde van grondstoffen te behouden. Dan kan de levensduur van een simpel koffiebekertje tot ver in de toekomst gegarandeerd worden.

Denk groot, doe klein en duurzaam

Een circulaire bedrijfsvoering vraagt om denken in grote doelen, in mogelijkheden, creativiteit en omdenken. Het vraagt ook om oefening hoe je grote vragen oplost en weer duurzaam gebruik maakt van die leerprocessen. Zo deel je kennis van goede voorbeelden en pas je deze toe op andere plekken in de bedrijfsvoering. Dit was de tweede boodschap van het kennisevent. Om duurzaamheid te versnellen, is praktijkonderzoek nodig. Kleinschalig onderzoek waarbij kennis, inzichten, nieuwe diensten en producten bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. En waar leren ook falen mag zijn. Leren over verduurzaming kan niet zonder fouten te maken. Je neemt actie in een nieuwe en onbekende omgeving, met minder kennis en minder routines. Door klein te doen vanuit groot denken kunnen we duurzaamheid versnellen.

Artikel vakblad Facto

Ook het vakblad voor Bedrijfsvoering ‘Facto’ besteedde aandacht aan het kennisevent. Zij tekenden tips op van Ivo Bonajo, programmanager Denk Doe Duurzaam en Kim Poldner, lector circular business aan de Haagse Hogeschool. 

“Zoek de praktijk op” zegt Bonajo. “Ga aan de slag en onderzoek wat de mogelijkheden zijn.” En Poldner benadrukt het belang van het 10R-model circulariteit. “Als je wil verduurzamen gebruik dan de R-ladder met strategieën van circulariteit. Ga er mee aan de gang, maar doe dat wel met humor, dan maak je het veel leuker voor jezelf.”

De rest van het artikel is door (proef)abonnees hier te lezen.